Terug op weg vanuit burn-out

Meestal wordt over een burn-out gesproken als een ‘energiestoornis’: je verbruikt meer energie dan erbij komt, en daardoor loopt je batterij leeg*. En dit klopt ook. In het herstel van burn-out is het uiteraard wel belangrijk ook te kijken naar de redenen waarom de batterij leegloopt en niet meer opgeladen raakt. Die redenen liggen vaak deels bij de werkgever en deels bij de persoon zelf.

Waaraan verlies jij je energie en wat kan je daaraan doen?

Jane Alice Coerts kijkt in haar boek ‘Van burn-out naar levenszin’ naar de oorzaken van energieverlies in de voorgeschiedenis van de persoon. Ze ziet de oorzaak van burn-out in oude aangeleerde patronen, die opnieuw actief worden wanneer je in een context werkt en/of leeft die lijkt op vroeger. Concreet beschrijft ze drie clusters van mogelijke oorzaken:

• Niet-genomen rouw, waardoor de levensenergie uitdooft (niet genoeg doorvoelen wat je mist of gemist hebt)

• Plekverwarring, waardoor er overbelasting ontstaat (een rol opnemen vanuit een overlevingsmechanisme, niet vanuit wat echt bij je past)

• Passie in de schaduw, waardoor je focus verliest (niet kunnen, mogen en/of durven doen waar je hart echt ligt)

Doorheen haar boek werkt zij deze thema’s verder uit vanuit een systemische blik. In mijn ervaring met mensen met burn-out kunnen meerdere thema’s tegelijk aan de orde zijn. Een vrouw die bijvoorbeeld in haar gezin van oorsprong teveel gezorgd heeft voor haar ouders en broers, gaat later de zorg in vanuit de ervaring dat het zorgen voor anderen hetgeen is waarvoor ze erkenning krijgt (plekverwarring). Ze voelt al jaren dat dit werk voor overbelasting zorgt, maar ziet niet wat ze anders nog zou kunnen doen, vermits ze een diploma in de zorg heeft behaald en nooit iets anders heeft gedaan. Het is moeilijk te doorvoelen wat ze gemist heeft (niet-genomen rouw) en wat ze als kind echt graag deed en nu nodig heeft om zich wel vervuld te voelen (passie in de schaduw). Dat het niet meer in de zorg zal zijn, begint ze wel te voelen.

Uit een burn-out raken vraagt meer dan rusten en dingen doen die energie geven. Het vraagt ook om stil te staan bij wat je gemist hebt, hoe je uit een niet-helpend oud patroon kan komen en welke activiteiten beter bij je passen. We zijn immers op zoek naar een duurzame werkhervatting, naar werk dat energie geeft in plaats van uit te putten.  

Hoewel ik werk vanuit een andere visie dan Jane Alice Coerts, vind ik haar overzicht van mogelijke oorzaken en wegen naar herstel zeker inspirerend. Bijvoorbeeld haar overzicht van verschillende soorten ‘voedende tijd’ geeft stof tot nadenken:

• Focustijd: je concentreren op een taak

• Speeltijd: nieuwe ervaringen opdoen, jezelf toestaan om spontaan en creatief te zijn

• Contacttijd: je verbinden met andere mensen of genieten van de verbinding met de natuur

• Fysieke tijd: je lijf in beweging zetten, liefst met verhoogde hartslag

• Mindful tijd: reflecteren, voelen, naar binnen keren, je innerlijk onderzoeken

• Lummeltijd: niets doen, zonder doel voor je uit staren, je gedachten laten gaan

• Slaaptijd: het integreren van je dag en herstel

Je hebt al deze soorten activiteit nodig om opgeladen te blijven of terug te worden. Het gaat er dus om dat je jezelf continu voedt met uiteenlopende activiteiten die je vervullen.

Hoeveel je nodig hebt van elk soort tijd, staat niet vast. Maar je kan alvast eens voor jezelf nagaan of al deze soorten tijd aanwezig zijn bij jou, en in welke mate. Als bijvoorbeeld lummeltijd (bijna helemaal) ontbreekt, hoe komt dat dan? Overinvesteer je dan bijvoorbeeld in focustijd? Of in niet-voedende activiteiten, zoals eindeloos scrollen? (merk op dat deze niet vermeld staat in de lijst van voedende activiteiten, of wat dacht je? :-)

*Hoewel er bij een burn-out ook sprake kan zijn van depressieve gevoelens, en bij depressieve gevoelens van een tekort aan energie, wordt er toch een onderscheid gemaakt tussen burn-out en depressie. Bij depressie overheerst vaak een aanhoudende negatieve stemming en lusteloosheid: “ik zou nog wel kunnen, maar ik heb geen zin om ergens aan te beginnen”. Bij burn-out voelt het vaak eerder als: “ik wil nog wel, maar heb absoluut geen energie meer”.